|
|
| |
| |
|
|
|
|
|
PEYZAJ |
Peyzaj,
kelime olarak dilimize Fransızca Paysage
kelimesinde girmiş olmuş, bu kelimenin
anlamı manzara demektir. Yani peyzaj
mimarlığı nın bir diğer açılımı da
manzara mimarlığı olarak kabul
edilebilir. Benzer şekilde meslek için
aynı anlama gelen , İngilizce de
‘Landscape Architecture’, Almanca da ise
‘Landschaft Arkitektur’ olarak
kullanılmaktadır.
Peyzaj mimarlığı mesleğinin genel tanımı
konusunda, değişik açıklamalara
rastlamak mümkündür. Bu konuda en kısa
ve kapsamlı açıklamayı kuşkusuz ASLA (
American Society of Landscape
Architecture – Amerikan Peyzaj Mimarları
Birliği ) şu şekilde yapmıştır ‘
Evinizin kapısından çıkıp dışarıya
baktığızda, gördüğünüz binalar hariç tüm
manzara peyzaj mimarlığı disiplinin
uğraşı alanındadır. ‘Yani toplumumuzda
ki önyargının tam tersine, peyzaj
mimarlığı sadece villa bahçesi
düzenlemesi değil, bu kavramdan son
derece kapsamlı bir meslektir.
Peyzaj mimarlığı medeniyet kültürünün en
eski zamanlarından beri varlığını
sürdüren bir meslektir. İnsanın yerleşik
yaşama başlaması ile beraber,
teknolojinin gelişimine paralel olarak,
kalıcı ve koruma amaçlı sığınaklar ve
evler inşa etmeye başlamışlardır. Refah
seviyesinin yükselmesi ile beraber
estetik kavramı da gelişmeye başlamış,
yapılan eserlerin, sağlamlığı ile
beraber, güzel ve çekici olması gayreti
ortaya çıkmıştır. İşte burada peyzaj
mimarlığı ortaya çıkmıştır. Yapıların,
tapınakların, yolların etraflarının ve
bahçelerinin süslenmesi başlamıştır.
Elimizde var olan tarihi dökümanlara
baktığımızda, Eski Mısır’da, Antik
Roma’da, Etrüsk Medeniyetlerinde ve
diğer gelişmiş tüm medeniyetlerde
peyzajın son derece önemli olduğuna
rastlanmıştır. Yine aynı şekilde Babil
de, dünyanın 7 harikası arasında sayılan
Babil bahçeleri dikkatimize
çarpmaktadır. Avrupa ve Mezopotamyada bu
gelişmelere rastlanırken, Asya’nın en
uzak ucunda Çin de ve Japonya da, bundan
binlerce yıl önce, meşhur Japon
Bahçelerinin temelleri atılıyordu. İlk
olarak Japon evlerinde, sadece ufak
metrajlarda çay bahçesi adı altında
ortaya çıkan bahçeler, zaman içinde
büyümüye başlamış ve günümüze kadar
ulaşmıştır. |
|
|
Rönesansda Avrupa’nın
aydınlanma dönemine
girmesi ile, peyzajında
önemi artmış, Avrupa’nın
bir çok modern şehrinde,
botanik bahçeler, saray
bahçeleri, parklar ve
avlu bahçeleri yapılmaya
başlamıştır. Günümüzde
bu bahçelere kuşkusuz en
önemli örneklerden bir
tanesi, Paristeki
Versailles Sarayı nın
bahçesidir. Aynı şekilde
Rönesans mimarları,
büyük site
inşaatlarında, ortada
büyük meydanlar
bırakarak, bu alanları
havuzlar, heykeller ve
diğer estetik unsurlar
kullanarak görsel
bakımdan zenginlikler
yaratmışlardır. Bugün
Roma; Floronsa, Paris,
Madrid, Londra ve diğer
tüm büyük Avrupa
şehirleri bu mantık
çerçevesinde
planlanmıştır.
Bu gelişmeler içinde
İslam dünyasıda yer
almıştır. Özellikle
Etrüskler peyzaj
konusunda önemli
atılımlar yapmışlar, su
öğesini en yoğun
kullanan medeniyetlerden
bir tanesi olmuştur.
Aynı şekilde
Osmanlılarda, heykelin o
yıllarda yasak
olmasından dolayı,
çeşmeler, sarnıçlar ve
diğer benzer elemanlar
peyzajda sık olarak
kullanılmıştır. Lale
Devri Osmanlı
İmparatorluğu zamanında
peyzajın en üst düzeye
çıktığı zaman aralığı
olarak gösterilebilinir.
On dokuzuncu yüzyılın
sonlarından itibaren
peyzaj mimarlığı artık
ayrı bir disiplin
olduğunu kabul ettirmiş
ve Amerika ve Avrupa nın
saygın
üniversitelerinde,
kürsülerde yerini almaya
başlamıştır. Peyzaj
mimarları artık kendi
mesleklerini bilimsel
olarak icra edebiliyor,
mimarlık gibi saygı
görüyordu. Ülkemizde ise
ilk önceleri ziraat
mühendisliğinin, bir üst
lisansı olarak başlamış,
günümüzde ise Türkiye
nin bir çok ilinde
peyzaj mimarlığı 4
yıllık bir üst lisans
programı olarak
verilmektedir.
Günümüzde peyzaj
mimarlığının önemi
gittikçe artmaktadır.
Global kirliliğin azami
seviyeye ulaştığı,
trafik, vandalizm gibi
sorunların şehir
yaşamında yarattığı
olumsuz etkilerden
dolayı, insanlar kendine
nefes alabilecek ve
streslerini azaltacağı
ortamlar aramaktadır.
NASA nın 2004 yılında
insan denekler üzerinde
yaptığı bir deneyde,
aynı oda içinde iç mekan
bitki kullanımı
durumunda, odada bulunan
insanların stres
oranının % 20 oranında
azaldığı ve iş veriminin
% 30 civarında arttığı
saptanmıştır. NASA nın
yine bir başka
deneyinde, çevresinde ve
içinde bitki olan
binalarda, eskime oranın
% 15 oranında azaldığı
ve klima masraflarının
da % 10 oranında
azaldığı saptanmıştır.
Amerikan Emlakçılar
Birliğininde yaptığı bir
araştırmada, emlak
değerlerinin
arttırılmasında en etkin
unsurun peyzaj
düzenlemelerin kalitesi
olduğu ve alıcı
portföyünün peyzaj
düzenlemesi doyurucu
olan alanların tercih
sıralamasının ilk
sıralarında olduğu
saptanmıştır. Kısacası,
peyzaj mimarlığı,
günümüzde küçük ölçekten
büyük ölçeğe göre,
özellikle eğitim
düzeyinin yüksek olduğu
ülkelerde, vazgeçilmez
meslek dallarından bir
tanesidir.
Peyzaj mimarlığı
mesleğinin içinde bir
çok bilim dalı yer
almaktadır. Bitkiyle ve
canlı materyallerle
bağlantılı olan botanik,
dendroloji ( ağaç
bilimi) , agronomi ( çim
ve benzer bitkilerle
uğraşan bilim dalı),
entomoloji ( böcek
bilimi) , fitopataloji (
mantar hastalıkları ve
diğer benzer bitki
hastalıklarını inceleyen
bilim dalı) peyzaj
mimarları tarafından
kullanılmakta ve
bilinmektedir. Peyzaj
mimarının, ana
malzemelerinden bir
tanesi bitkiler olduğu
için, bitkiler hakkında
iyi bir bilgiye sahip
olması gerekmektedir.
Benzer biçimde, toprak
ile ilgili bilim dalları
olan hidroloji ( suyu
inceleyen bilim
dalları), toprak koruma
bilmi, meteoroloji gibi
disiplinler hakkında da
bilgisi olmalıdır.
Ama peyzaj mimarlığı
sadece bu yukarıda
açıklanan müspet
ilimlerden ibaret
değildir. Peyzaj
mimarlığının en önemli
unsurlarından bir tanesi
de estetik unusurudur.
Bu yüzden çizim
teknikleri, mimari
bilimler, sanat tarihi,
psikoloji gibi dallarda
peyzaj mimarlığı
disiplinin önemli yapı
taşlarındadır. Kısacası
peyzaj mimarlığı, bu
müspet ilimlerin
doğrultusunda, estetik
ve görsel unsurları
yüksek projeler ve
uygulamalar yapmaktır.
Unutulmamalıdır ki,
bilimsel verileri
önemsemeden yapılacak
olan işler kısa ömürlü
olacak, estetik
unusrları göz ardı
edilerek yapılan işler
de beğenilmeyecek ve
benimsenmeyecektir.
Ülkemizde son zamanlarda
büyük şehirlerde,
metropollerde yoğun ve
stresli iş saatlerinden
sıkılan ve bulanan
insanlar, geri kalan
saatlerini ve
tatillerini, doğayla
başbaşa yaşama eğilimi
göstermektedir. Bunun
sonucu olarak şehire
yakın sayılabilecek
bölgelerde, doğayla
uyumlu, site ve özel
villa inşaatlarında
hızlı bir artış meydana
gelmiştir. Bu bölgelerin
yeşil alanlarının
tesislerinde de artık
bilinçli projeler
yapılmaya başlanmış,
hatta bazı sitelerin
isimleri pazarlama
mantığıyla, yapılan
bahçelerin temasına göre
konmaya başlanmıştır.
Eskiden yeşil alanlara
ve rekreasyon alanlarına
gerekli önem
gösterilmezken, artık bu
unsurların yer almadığı
projelere rastlamak
neredeyse mümkün
değildir.
Bunun sonucu olarak,
peyzaj mimarlığı artık
popülaritesi artan bir
hizmet dalı olarak ön
plana çıkmaktadır.
Peyzaj artık emlak
piyasasında rekabet
unsurlarından bir tanesi
olmuş, peyzaj
tasarımlaru kaliteli
olan şirketler piyasada
etkinlik sağlamaktadır.
Yapılacak olan peyzaj
tasarımların
değerlendirilmesinde
bazı önemli kriterlet
vardır. Bu kriterleri
yakalayan projeler,
dünya standartlarında
başarılı projeler olarak
kabul edilmektedir. Bu
kriterlerden en
önemlileri şunlardır:
1-) Yapılacak olan
peyzaj projesi var olan
alanla ve yapılarla
uyumlu olmalıdır. Bunun
için projeye başlamadan
önce, iyi bir alan
analizi yapılmalı,
bölgedeki iklim
koşulları, bölgenin
fauna ve florası, su
durumu gibi faktörler
iyi belirlenmelidir.
Saptanan faktörlerle
uyuşmayacak
tasarımlardan
kaçınılmamalıdır.
2-) Yapılacak olan
tasarımlar ve projele
yılın 12 ayı boyunca
varlığını sürdürmelidir.
Sadece ilkbahar veya
sonbahar aylarında
kendini gösterecek bir
tasarım, kullanıcı
tarafından
benimsenmeyecektir.
3-) Yapılacak olan
peyzaj tasarım insanlar
tarafından rahatlıkla
kullanılabilecek şekilde
olmalıdır. Estetik adına
dik merdivenler,
kıvrımlı yollar ,
dikenli bitkiler ve
benzer sıkıntı yaratacak
unsurlardan
kaçınılmalıdır.
4-) Yapılacak olan
projelerde, kullanıcı
profili iyi incelenmeli
ve b u profil
doğrultusunda proje
şekillenmelidir. Örnek
verecek olursak, çoçuklu
ailelerin yer aldığı bir
sitede, çocuk oyun
alanlarına ve spor
sahalarına yer
verilmelidir.
Açık alanlarında
düzenleme yapacak kişi
ve kurumlara tavsiye
edilen, her alanda
olduğu gibi, işe
başlamadan önce, bu
konuda deneyimli ve
bilgili peyzaj
mimarlarına
danışmanızdır. Aksi
takdirde, bilinçsizce ve
eksik bilgiler ile
yapılan işler, sonradan
çökmekte, hem maddi, hem
de manevi kayıplara
neden olmaktadır. Bu
konuda hiç bir eğitimi
ve birikimi olmayan
kimselerin elinden çıkan
işler, teknik ve estetik
unsurlardan yoksun
olmakta, amaçlanan
işlerden son derece uzak
sonuçlar ortaya
çıkarmaktadır.
Peyzaj mimarlığı mesleği
ve disiplini, yurtdışı
kaynaklarınca yapılan
araştırmalara göre,
gelecek yılların en
önemli mesleklerinden
bir tanesi olarak
görülmekte, global
kirlenme karşısındaki
mücadelede en önemli
meslek dallarından
olacağı düşünülmektedir. |
|
|
 |
|